मेपल ची पाने

तू ना जाने आस पास है खुदा

2011-01-30T04:05:00.000-08:00

   फ्रेंचांच्या देशात माझा पाहिलं पाऊल पडलं ते चार्लेस द गौल , paris एअरपोर्ट वर. फ्रांस मध्ये कामानिमित्त मला २ महिने राहायचं होतं , ओळखीचे काही लोक तिथे असल्यामुळे आणि या आधी बराच परदेश प्रवास केला असल्यामुळे तसा मी अगदीच निर्धास्त होतो. मित्रांनी पत्ता आधीच सांगून ठेवला होता त्याप्रमाणे एअरपोर्ट वरून मला "मोपांना" नावाच्या रेल्वे स्टेशन वर जाऊन लुमो ची ट्रेन पकडायची होती. पहिली गोची येथेच झाली. उतरल्यावर सगळीकडे फ्रेच मधले फलक. आणि गावांची नावं तर अशी कि पहिल्यांदा आलेल्याला कळू नये म्हणून मुद्दाम डा विन्ची कोड सारखी क्लीष्ट करून ठेवलेली! शेवटी एकदाचं ते मोपांना (montparnasse ) स्टेशन सापडलं ज्या गाव ला जायचं ते लुमो सुद्धा le mans अशा स्पेलिंग मध्ये स्वताला लपवून बसलं होतं.

   ट्रेन नि मी संध्याकाळी घरी पोचलो . आधीचे मित्र होतेच त्यामुळे १-२ तासातच छान रुळलो. आशिष नावाचा माझा मित्र सकाळी मला बस नि ऑफिस ला घेऊन गेला . मी सगळ्या खाणा - खुणा पाहून ठेवल्या घरासमोरच मोठ्ठा कॅथेड्रल होता हि मोठ्ठी खुण होती. गाव छोटा असलं तरी बस सेवा अप्रतिम होती .
प्रवासामुळे थकला असल्यामुळे मी अंमळ जरा लवकर जायचा विचार केला. तिच ४१ नंबरची बस पकडली आणि एकटाच निघालो . कॅथेड्रल दिसला कि उतरायचं म्हणून खिडकीतून बघत होतो. बराच वेळ झालं कॅथेड्रल काही येईना. शेवटी बस एका ठिकाणी थांबली ड्रायव्हर ला मोडकं तोडकं इंग्रजी येत होता तो म्हणाला हाच लास्ट stop . मनात म्हटलं चायला एवढा मोठा कॅथेड्रल गेला कुठे - "जमि खा गयी या आसमा निगल गया". पण माझी हि फुगलेली विनोदबुद्धी थोड्याच वेळात हवा गेलेल्या फुग्यासारखी होणार होती.

   त्यात म्हटलं याच बस नि वापस जावं तर ती शेवटची बस होती. म्हणजे आता बोंब. बरं बर्याच देशात फिरल्यामुळे माझ्याजवळ अति आत्मविश्वास! फ्रेंच manager सोडून कोणाचाच फोन नंबर नव्हता . बरं येथले पत्ते ईतके विचित्र कि मला आठवेना काल आपणा taxi वाल्याला काय पत्ता सांगितला होता ते! खांद्यावर laptop ची ब्याग त्यात पहिला दिवस असल्यामुळे घेतलेल्या कोर्या diaries , visiting कार्डस एकूण ५ किलो वजन असावं. मग मी उलट्या दिशेनी पायी निघायला सुरुवात केली या बस stop पासून आधीच्या - मग त्याच्या आधीच्या असं करत करत कधी ना कधी कॅथेड्रल दिसेलच या आशेनी. पण एक तासानंतरही ते कॅथेड्रल दिसेना. मग माझी बोबडी वळायला लागली. पब्लिक फोन बूथ मध्ये सुद्धा कसलं तरी कार्ड लागत होता, माझ्याकडे ते देखील नव्हता . देवाचा धावा करायची वेळ आली होती.

   तेवढ्यात सायकल वरून मला एक फ्रेंच विध्यार्थी जाताना दिसला. मी त्याला मदतीसाठी थांबवलं. त्याला मी इंग्रजीत सांगतोय मी कि बाबारे मला कॅथेड्रल ला जायचंय . पण याला माझं एकही अक्षर कळेना. मी खुणा करून सांगितल्यावर त्याला कळलं कि मी कसलस चर्च शोधतोय. याचा नाव "तुसो" बरं का! तर तुसो माझ्यासाठी सायकल वरून उतरला आणि सायकल हातात घेऊन चालू लागला. आम्ही २-३ चर्च समोर जाऊन आलो पण हे नाही ते नाही असंच होत होतं.फ्रांस मध्ये लोक कमी आणि चर्च जास्त कि काय अशी शंका मला यायला लागली.

   चर्च चा प्लान फसल्यावर मी त्याला नदी च्या खुणा करून दाखवू लागलो. त्याला काही समजेना. मी रडकुंडीला आलो होतो.तो त्याच्या भाषेत मला धीर देत होता, एव्हाना दीड - दोन तास चालून झालं होता ब्याग मुळे माझी पाठ दुखायला लागली होती, शेवटी विचार आला सरळ पोलीस स्टेशन मध्ये जावं. मी पोचलो नाही म्हटल्यावर कुणी ना कुणी complaint देईलच. पण सुदैवनि पाचच मिनिटात दूर नदी दिसली.

   नदीच्या किनाऱ्यावर ते कॅथेड्रल सुद्धा तसच होतं आणि एका बाजूला आमचा घर पण ! तुसो चा इमेल घेऊन त्याला धन्यवाद म्हणून मी घरी शिरलो . घरी आल्यावर मित्रांकडून कळलं कि बस चा जाण्याचा आणि येण्याचा रस्ता वेगळा आहे. ठरवलं काही झालं तरी आता फ्रेंच शिकायचं बस.

   आता त्या घटनेकडे जेव्हा मागे वळून बघतो तेव्हा वाटतं तो मला अचानक मदत करणारा देवदूत तुसो, ( Toussant याला मी बरेच दिवस 'तू संत' असंच म्हणायचो . आता देखील हा माझा फार छान मित्र आहे. ) याला नक्कीच देवानी पाठवलं असणार मदत करायला. पण मग देवानी इंग्लिश बोलणार्याला कां पाठवला नाही असा पण विचार येतो. फ्रेंचांच्या प्रदेशात देवाला कुणी इंग्रजी भाषिक भेटलं नसेल असं विचार करून मी देवाला लक्ष लक्ष धन्यवाद देतो.! काहीही ओळख नसताना केवळ मदत करावी म्हणून १ तास पायपीट करणारा हा "खुदा" पुन्हा एकदा आठवायचं कारण म्हणजे नुकतंच ऐकलेलं हे गाणं -
धुंधला जाये जो मंझिले, इक पल को तू नझर झुका
तेरी किस्मत तू बदल दे , रख हिम्मत बस चल दे
तेरे साथी मेरे कदमो के है निशां, तू ना जाने आस पास है खुदा
तू ना जाने आस पास है खुदा

क्या खूब कहा है खां साहब. वाह ...

चीनी माती

2010-04-27T10:17:00.000-07:00

    तुम्हाला सांगतो "अमिताभ बच्चन सारखा खोटारडा माणूस मी अजून पर्यंत पहिला नाही. " परवाच TV वर बघत होतो हा महाभाग पांढरे स्वच्छ कपडे घालून चक्क "चीनी कम है, चीनी कम है" म्हणून नाचत हिंडत होता! तुम्हीच सांगा जगात सगळ्यात जास्त लोकसंख्या असणारा देश चीन - तर मग सांगा "चीनी कम है !" हे कसं काय खरं असू शकेल. मला वाटतं कदाचित या वाक्याआधी तो "व्यवहारशून्य " हा शब्द लावायला विसरला असावा. अहो खरच आहे , एखाद्या वेळेस सोंड नसलेला हत्ती सापडेल पण व्यवहारी नसलेला चीनी सापडायचा नाही.

    बरं, एखाद्या भांड्यात त्याच्या क्षमतेपेक्षा जास्त धान्य भरलं तर काय होईल ? ते ईकडे तिकडे सांडेल आजूबाजूला पडेल . तसाच काही तरी चीन्यांच देखील झालं असावं.आता बघा ,हि माझी पाचवी Onsite ट्रीप - इंग्लंड , अमेरिका , फ्रांस नंतर कॅनडा. पण या चारही देशात कुठली गोष्ट अगदी सारखी म्हणून आढळली तर ती म्हणजे चिन्यांचा सुकाळ. अगदी कुठल्याही शहरात जा गोरा माणूस दिसेल नं दिसेल पण चीनी हमखास दिसणारच! आणि आता तर मी ओटावा मध्ये चायना टाउन च्या बाजूलाच राहतो त्यामुळे स्वतालाच आठवण देत रहावी लागते कि मी कॅनडात आहे चीन मध्ये नाही.

    चीनी माणूस म्हटला कि एक आकृती डोळ्यासमोर येते बसकं नाक , छोटी देहयष्टी आणि डोळ्यावर चिकटवलेला ८-१० केसांचा समूह ज्याला आपण भिवया असं म्हणू ! चीनी देवाच्या stock मध्ये डोळ्यांची कमतरता असावी हे स्पष्ट दिसतं. म्हणूनच एकाला द्यायचे डोळे दोघांमध्ये share केले आणि चिन्याला मिचमिचे डोळे मिळाले.

    "चीनी" हा शब्द जरी वाचला तरी माझ्या डोक्यात प्रश्नांचा भुंगा गुणगुण करायला लागतो.
युरोप - अमेरिकेत स्थायिक झालेल्या चिन्यांची नावं डिंग - डॉंन्ग , पिंग - पौंग , हे-हुंग-ते-हुंग किंवा चाऊ- मेन अशी नसून रिचर्ड , थॉमस , फ्रेड असी कशी ? हा अगदी मला अनादी काळापासून पडलेला प्रश्न त्यातलाच एक. आमच्याच बिल्डिंग मधल्या फ्रेन्क ला हा प्रश्न मी विचारलं. त्याचा उत्तर अत्यंत मार्मिक होतं. चीन मधल्या एका छोट्या गावातून आलेला हा, कॅनडात येण्याचा एकमेव उद्देश पैसे कमावणे. इथल्या लोकात मिसळता यावं म्हणून यानी ख्रिस्ती धर्माचा स्वीकार केला , फा-हुंग-ली वरून हा फ्रेंक -ली झाला. "नावात काय आहे ?" हे shakespeare चं वाक्य एखादा चिनीच खरं करून दाखवू शकतो, उरलेले आम्ही पामर नाव , जात , धर्म , वर्ण याचा व्यर्थ दुराभिमान घेऊन जन्मभर जगतो - भांडतो आणि "अस्मिता" असं गोड नाव देऊन मोकळं होतो.
( "तरी बरे हो , भारत विकसित राष्ट्र नाही आणि अजून येथे चिन्यांचा फैलाव झालं नाही , नाहीतर सदाशिव पेठेत आपल्या बाजूला राहायला आलेला "मुकुंद सप्रे" नावचा गृहस्थ चीनी निघावा आणि फडके आजोबा भोवळ येऊन पडावे." )

     चिन्यांमध्ये मुबलक प्रमाणात सापडणारा एक गुण म्हणजे कंजुषी . यांची कंजुषी त्यांच्या नावापासूनच सुरु होते. "चिमणराव गोवर्धनदास डोणगावकर" वगेरे यासारख्या भारदस्त नावाचा चीनी शोधून देखील सापडायचा नाही. त्यामुळेच मला कधी कधी चीनी लोक हे लेले , नेने यांचे नातेवाईक तर नाहीत ना अशी शंका येते. सर्व २ अक्षरी एकरांती आडनावांची क्षमा मागतोय - तुमचं हे बिरूद काढून चिन्यांना दिल्याबद्दल. चीनी माणूस अत्यंत कंजूष आणि व्यवहारी . कुठेतरी वाचलं होतं कि चीनी माणसात आणि भारतीय माणसात कधीच व्यवहार होऊ शकत नाही. कारण चीनी दुकानदार वस्तूचा भाव कमी करत नाही आणि भारतीय मनुष्य भाव कमी केल्याशिवाय काहीच विकत घेत नाही.

     Terminator , matrix मध्ये दाखवल्या प्रमाणे भविष्यात यंत्रामानवाच राज्य येणार नाही कदाचित, पण चीन्यांच राज्य येण्याची मात्र दाट शक्यता आहे. चीनी मालानी जगातल्या सगळ्या बाजारपेठा केव्हाच काबीज केल्या आहेत. आणि आता सगळ्या लोकांना पण चीनी बनवण्याचा एक कट शिजत असावं अशी मला दाट शंका आहे. बघा ना चीनी मुलीनी अमेरिकन मुलाशी लग्न केलं काय किंवा एखाद्या चीन्यानी सुंदर चिकण्या गो-या तरुणीशी लग्न केलं काय त्यांना होणारं अपत्य हे चीनी छापखान्यातून छापून आल्यासारखंच चीनी बनावटीचंच कसं काय निघतं? आणि बाकी कुणाला असेल नसेल चिन्यांचा सगळ्यात मोठा धोका शिवसेनेच्या वाघांना आहे . परवाच वाचलं कि जगात सगळ्यात जास्त वाघ चीन मध्ये मारले जातात म्हणे म्हणून आता फ़क़्त १४०० वाघ राहिले आहेत. बाळासाहेब - राजसाहेब हिंदी भाषिकांविरुद्ध आंदोलनं करायच्या ऐवजी चीन्यांविरुद्ध करा . हा ड्रेगन वाघांना खाऊन कधी नामशेष करेल काही सांगता यायचं नाही. कुणी तरी त्या माशेलकरांना सांगा रे, हळदीच कसलं काय पेटंट घेता "सचिन तेंडूलकरचं" पेटंट घ्या स"चिन" च्या नावात चीनी लोक कधीचेच बसले आहेत "भाई भाई" म्हणता म्हणता कधी सचिन ला घेऊन जातील कळणार नाही. चीन्यांनो तुम्ही तिबेट घेतला आम्ही काही बोललो नाही , अरुणाचल प्रदेश चा बराच भाग घेतला आम्ही मुग गिळून गप्प राहिलो , पण स"चीन" ला घेतलेला आम्हाला अजिबात चालणार नाही सांगून ठेवतो.

     वेल म्हणूनच म्हणतो चीनी माणूस आणि चीन म्हणजे एक विलक्षण कोडं आहे . आणि जितकं तुम्ही हे कोडं सोडवायला जाल तितके गुंतून पडाल. विश्वास बसत नाही ? मग सांगा बरं बोन-चायना मध्ये चीनी माणसांची हाडं कां वापरतात ते ? (एका दंत कथे नुसार जेल मध्ये मेलेल्या चिन्यांच्या हाडापासून बोन चायना तयार होतं ) किंवा क्रिकेट चा "क" सुद्धा चिन्यांना कळत नसतांना "चायना मन" असा गोलंदाजी चा प्रकार कसा काय आला ?

     बापरे वाचत वाचत तुम्ही शेवटपर्यंत पोचलात. Nobel Price for Patience असं काही असतं तर तुमची नक्की शिफारस केली असती. असो "अजमल कसाब" सारखा मराठी बोलणारा कुणी मराठी भाषिक चीनी असेल आणि तो हा लेख वाचत असेल तर त्याची हात जोडून माफी मागतो.
हा लेख म्हणजे " अज्ञान देवे रचिला पाया , लेख झालासे कळस " असा आहे , त्यामुळे फार कुणी मनावर घेऊ नये अशी माफक अपेक्षा. लेखकाचे नाव "शंतनू देव" असे असल्यामुळे त्यास "अज्ञान देव" असं संबोधित केल्यास माझी काही हरकत नाही.
     कळावे लोभ असावा !
तुमचा शंतनू

वरील पोस्ट मराठी विश्व मधल्या एप्रिल च्या द्वैमासिकात प्रसिद्ध झाली ती मित्र-मंडळींसाठी ईथे प्रकाशित करतोय. या लेखाला प्रकाशित केल्याबद्दल मराठी विश्व आणि संपादक - राजश्री कुळकर्णी यांचे आभार
http://marathivishwa.org/vrutta.html

मधु-स्वर्ग

2010-03-16T16:58:00.000-07:00

    "फ़क़्त चित्रात शोभून दिसेल असा दिवस " असं जर खरच काही असेल तर तो मागचा रविवार होता. बोच्र-या थंडी नंतर आज तापमान ८ डिग्री पर्यंत जाणार होतं. कुठे बाहेर फिरायला जावं असा विचार करत असतांना वर्तमानपत्रात एक जाहिरात दिसली. ओटावा चं उपनगर असलेल्या "Cumber Land " मधल्या एका शुगर बेरी फार्म ची हि जाहिरात होती. कुतूहलापोटी काय आहे बघावं म्हणून मी जायचं ठरवलं . माझ्या घरापासून साधारण बस ने दीड तास लागला मला पोचायला आणि पुढे पायी १५ मिनिटे.

    वसंत अधिकारीकारीत्या जरी अजून काही आठवडे दूर असला तरी निसर्गाला त्याची चाहूल कदाचित आधीच लागली असावी. आणि कॅनडात, वसंताच्या आगमनाची पूर्वसूचना देण्यासाठी मेपल च्या झाडांपेक्षा अधिक योग्य दुसरं काय असणार. उबदार दिवस दृष्टीक्षेपात असतांना , दिवसा साधारण ५ डिग्री आणि रात्री -५ अशा कक्षेत तापमान झोके घेत असतांना ओटावा मध्ये एक विशेष मोसम सुरु होतो - मेपल सिरप सीजन. नावावरून जरी अगदी शुष्क वाटत असलं तरी गोड आवडणाऱ्या लोकांसाठी मात्र हि पर्वणीअसते.

    शुगर बेरी फार्म वर पोचल्या पोचल्या पहिली गोष्ट जी नजरेत भरते ती म्हणजे पार्किंग मध्ये ठेवलेल्या वाहनांची लांबच लांब रांग. मनातल्या मनातच तुम्ही सुखावता कारण या गोड सफरीमध्ये तुम्ही एकटे नक्कीच नाहीत! या फार्म च्या मोठ्या दरवाजांनी जसं तुमचं स्वागत होतं तसच तुमचं स्वागत करतो तो हवेत दरवळणारा मंद मंद मेपल सिरप चा सुवास. त्या धुंद वासात मन हरपतं न हरपतं तोच तुम्हाला दिसते थोरामोठ्यांची आणि लहान मुलांची रांग - मेपल ची मिठाई बनवण्यासाठी. आपल्या हातानी हि विशेष मिठाई बनवण्याची मजा काही औरच!

    गरम वाफाळतं मेपल सिरप चुरा केलेल्या बर्फावर टाकताच साधारण १० सेकंदात स्फटिकामध्ये रुपांतरीत व्हायला लागतं. आता फ़क़्त एक काडी घेऊन या स्फटिक रुपी मिठाई ला त्याभोवती गुंडाळायच, कि झालं. ३० सेकंदात बघाल तर तुमच्या हातात फ़क़्त काडी उरलेली असेल मेपल च्या या मिठाई शिवाय. कारण मिठाई आता शांतपणे पोटात पहुडत असते! क्षणभर डोळे बंद करून या स्वर्गीय चवीला मनात साठवून घेतलं कि आपण पुन्हा लगेच तयार होतो अजून एक मिठाई चा तुकडा बनवण्यासाठी आणि गट्ट करण्यासाठी.

    शनिवार - रविवारी हजारो लोक कळपा - कळपात मेंढरं जावी तसे येथे जमा होतात. काही शौकिनांची हजेरी मात्र प्रत्येक आठवड्याला लागते. फ़क़्त २ महिने चालणाऱ्या या मोसमाची मजा लुटायला असंख्य लोक इथे सतत वर्णी लावत असतात.

    अशा फार्म मध्ये तुम्हाला हजारो मेपल ची झाडं आणि मेपल सिरप बनवण्याची प्रक्रिया बघायला मिळते. मेपल च्या झाडाचा चिक काढून त्याला बाष्पीकरण पात्रात उकळवल्या जातं. साधारण ३० ते ४० लिटर चिकापासून १ लिटर सिरप तयार होतो. आणि या वाफाळत्या सिरप पासून नंतर मेपल ची मिठाई तयार केली जाते. "असावा सुंदर चोकलेट चा बंगला" असं म्हणणाऱ्या लहान मुलाला काय वाटत असेल ते अनुभवायचा असेल तर हि ट्रीप करायलाच हवी.

    Wonderland मध्ये Alice फिरावी तसा मी अशा या मधु-स्वर्गात २ तास फिरत होतो. शेवटी १० मिठाई चे तुकडे गट्ट करून , २ तासानंतर मी तृप्त मनाने घराकडे निघालो - पुन्हा पुढच्या आठवड्यात येण्यासाठी !

    ( या लेखाचा मूळ पोस्ट मी येथे इंग्रजी मध्ये लिहिला होता : http://crooked-minds.blogspot.com/2010/03/candyllicious.html )

कळावे लोभ असावा !
तुमचा शंतनू

काळ आला होता ...

2010-02-23T18:38:00.000-08:00

सहावं पान - काळ आला होता ...

आयुष्यातले काही प्रसंग असे असतात जे मनात अगदी दगडावर कोरावं तसे कोरले गेले असतात. नुसत्या आठवणींनी सुद्धा थरकाप उडावा असाच एक प्रसंग माझ्या आयुष्यात आला होता त्याचीच हि गोष्ट !

    ५ वर्ष झालेत त्याला. माझी पहिलीच Onsite ट्रीप होती. मी बर्चवूड नावाच्या इंग्लंड मधील manchester पासून ३० KM वर असलेल्या एका छोट्या गावात होतो. प्रोजेक्ट वर असल्यामुळे कंपनी नि राहायला घर दिला होतं. १४ Partrige close या पत्त्यावर आम्ही राहायला येऊन आता ४ महिने झाले असतील. हा पत्ता मी जन्मभर विसरू शकणार नाही कारण माझ्या आयुष्यातला एक सगळ्यात भयानक प्रसंग येथे घडला होता.

    बर्चवूड तसं अगदी छोटंसं गाव ! ४ - ५ हजार लोकांची वस्ती असावी . पण गावात तसे फार काही उद्योग धंदे नसल्यामुळे मुख्यता म्हातारी , बेरोजगार माणसे आणि कॉलेज कुमार यांचाच भरणा होता. तसे सगळे लोक चांगलेच होते . पण डाउनटाउन संध्याकाळी ५ वाजता बंद होऊन जायचं सगळा शुकशुकाट - मॉल बंद सगळं बंद ! बर्याच वेळा ५ नंतर तिथे असलं तर टवाळ मुलं शिव्या द्यायचे , पाठी लागायचे. पण कधी काही वाटलं नाही . नेहमी ग्रुप मध्ये हिंडायचं हा नियम आम्ही कसोशिनी पाळत होतो.

    कंपनी च्या या क्वार्टर मध्ये आम्ही तिघे राहात होतो. मी , माझा manager संतोष आणि मंदार. मी आणि संतोष खालच्या मजल्यावरच्या बेड रूम मध्ये झोपायचो तर मंदार पहिल्या मजल्यावरच्या बेड रूम मध्ये. ऑफिस अगदी १० मिनिटाच्या अंतरावर होतं त्यामुळे आम्ही पायी जायचो आणि पायी यायचो. सकाळी ८ ला ऑफिस मध्ये गेलं कि एकदम संध्याकाळी ७ ला पायी परत ! घरी आल्यावर स्वयंपाक - जेवण झालं कि ११ पर्यंत गप्पा रंगायच्या आणि मग झोप असं दिनक्रम होता.

    २७/१२ २००५ चा दिवस पण साधारण असाच होता. नुकताच क्रिसमस होऊन गेला होता , आधीच्या दिवशी स्नो पडला होता, त्यामुळे हवेत गारवा होता. साधारण -२ वगेरे तापमान असावं ! नेहमीप्रमाणे गप्पा झाल्या आणि आम्ही झोपलो. रात्री साधारण १ वाजता संतोषनि मला उठवलं "कसला तरी आवाज येतो आहे यार ." संतोष म्हणाला.
    मी गाढ झोपेत होतो. मी तसाच त्याला उडवून लावलं. "तुला काही तरी भास झाला असेल झोप यार."

    थोड्या वेळानी पुन्हा त्यानी मला उठवला . या वेळी मला सुद्धा स्वयंपाक घराच्या दिशेनी थाड थाड असा आवाज आला. बेड रूम चा दरवाजा उघडून आम्ही आवाजाकडे जायला लागलो. संतोष पुढे आणि मी मागे . तितक्यात मुख्य दरवाज्यावरची काच तोडून एक मोठी कुंडी आत आली आणि संतोष च्या डोक्या ला २ इंचा नि चुकवत जाऊन भिंतीवर आदळली.

आम्हाला कळलं , कुणी तरी घरावर हल्ला केला होता. काही कळायच्या आतच मोठे मोठे दगड आत यायला लागले. स्वयंपाकघरात काचेचा खच पडला. आम्ही जोर जोरात मंदार ला हाका मारायला लागलो. आजू बाजूचं कुणी येईल म्हणून मदती साठी ओरडायला लागलो. पण आजूबाजूला सगळे म्हातारे लोक राहायचे. कोण येणार मदतीला ? मंदार झोपेतच खाली आला. त्याला खालच्या बेड रूम मध्ये घेतलं आणि दरवाजा बंद केलं आणि दरवाज्याला पलंग आणि टेबल रेटून लावला.

    मृत्यूला असं २ इंच अंतरावर बघितल्यावर संतोषची बोलतीच बंद झाली होती. तो थरथर कापत होता. संतोष ला पलंगाच्या खाली लपवून मी आणि मंदार आम्ही काय करायचं याचं विचार करत होतो. सुदैवानी ३ दिवसांपूर्वी वेंकी भारतात गेला होता त्याचा मोबाईल फोन मंदार कडे होता. पण आमच्याकडे पोलिसांचा नंबर नव्हता. आम्ही नंबर शोधायला लागलो सगळं ईकडे तिकडे केल्यावर शेवटी नंबर सापडला. अर्धा तास होऊन गेला होता हल्लेकरू आता बाहेरच्या मातीच्या कुंड्या दरवाज्यावर मारत होते. दरवाजा तोडून आत येण्याचा त्यांचा प्लान असावा. जोर जोरात शिव्या देत होते. "Bloody pakis ...bas**** M*****F ****** " वगेरे अशा . आवाजावरून ते प्यायलेले असावे असा वाटत होतं. त्यामुळेच ५ मिनिट आत दगड फेक केल्यावर ५ मिनिट शांत बसत असावेत कदाचित.

    पोलिसांच्या नंबर वर फोन केल्यावर operatar नि अगदी भारतीय style मध्ये प्रश्न विचारायला सुरुवात केली. ईथे आमची फाटून हातात आली होती आणि हि बया आम्हाला विचारात होती "किती दगड आत आलेत " , "किती काचा पडल्या आहेत " , "हल्लेकरू कसे दिसतात" वगेरे वगेरे. भारतावर इंग्रजांचच राज्य होतं याची पक्की खात्री मला तेव्हा पटली. १० मिनिटांच्या प्रश्नोत्तरानंतर तिनी मला सांगितलं कि पोलिसांची कार आज बर्चवूड मध्ये नाही . वोरिंगटन स्टेशन वरून यायला वेळ लागेल. कसं बसं जीव मुठीत घेवून आम्ही बसलो होतो.

    ईकडे हल्लेखोरांनी बाहेरच्या माळीकाम करायच्या फावड्यानी दरवाज्यावर मारायला सुरुवात केली होती. मृत्यू आणि आम्ही यामध्ये २ इंच जाडीचा तो लाकडी दरवाजा बाजीप्रभू सारखी खिंड लढवत उभा होता. साधारण अडीच च्या सुमारास आम्हाला पोलिसांचा सायरन ऐकू आला. आवाज ऐकून हल्लेखोर पण पळून गेले असावेत कदाचित.

    घरात सगळीकडे माती , दगड , काचांचा ढीग पडला होता. पोलिसांनी आमची विचारपूस करून आम्हाला घातलेल्या कपड्यानिशी दुसऱ्या गेस्ट हाउस वर नेलं. तो आमचा इंग्लंड मधला शेवटचा आठवडा होता. आम्ही तिघेही लगेच २ जानेवारी ला भारतात परतलो. अगदी सुखरूप ... तो दीड तास आमच्या तिघांच्याही आयुष्यातला सगळ्यात भीतीदायक असा तास असावा. आनंद याचाच कि आम्ही जिवंत राहिलो - दुसऱ्या दिवशीचा सूर्योदय बघण्यासाठी.
    काळ आला होता , पण वेळ आली नव्हती.
टीप : कवितांची वेगळी site तयार केल्यामुळे आज कविता नाही. कृपया कवितांच्या या संग्रहाला अवश्य भेट द्यावी ... http://manik-moti.blogspot.com/

कळावे लोभ असावा !
तुमचा शंतनू

दुर्दम्य

2010-02-15T16:58:00.000-08:00

पाचवे पान - दुर्दम्य

    खडा मारला तरी एखाद्या आशिष नावाच्या मुलाला लागेल इतकं common नाव आणि घुळघुळे असं विचित्र आणि उच्चारायला कठीण आडनाव असल्यामुळे स्वाभाविक पणे "गुल्लू" असं टोपण नाव मिळालेला हा ... या गुल्लूचिच हि गोष्ट.

    आम्ही दोघे MCA ला सोबत होतो पण काही कारणानी माझ्या आठवणीत याची आणि माझी पहिली भेट पहिल्या semester च्या परीक्षेच्या महिनाभर आधी झाली. संध्याकाळी घरी अभ्यास करत असतांना एक काळी सनी माझ्या घराचा पत्ता शोधत शोधत येऊन थांबली. सनी वरची भांबावलेली बटू मूर्ती आणि
त्या छोट्या शरीरावर, वाढलेल्या दाढीमुळे प्रौढ वाटावा असा चेहरा ! कसल्याश्या Notes घेण्यासाठी हा माझ्या घरी आला होतं. विस्कटलेल्या केसांमुळे अधिकच संशयास्पद दिसणाऱ्या या व्यक्ती ला, जी स्वत ला माझं classmate म्हणवते , तिला Notes द्याव्या कि नाही असा प्रश्न पडला. पण त्यावेळी MCSD ची तयारी करत असल्यामुळे कॉलेज ला पूर्ण semester तोंडच दाखवलं नव्ह्तं म्हणून ओळखत नसेल कदाचित , असा विचार करून याला मी Notes दिल्या.

    विलक्षण लाघवी स्वभाव आणि माणसं जोडण्याची कला असलेला गुल्लू कॉलेज मध्ये तर लोकप्रिय होताच पण माझा अगदी बेस्ट फ्रेंड कधी झाला ते माझं मलाच कळलं नाही. तसा मी अगदी लहानपणापासून एकलकोंड्या स्वभावाचा होतो. आयुष्यात कदाचित पहिल्यांदाच ज्याला बेस्ट फ्रेंड म्हणावं असं कुणीतरी भेटलं होतं. दिवस जात गेले तसतशी आमची मैत्री अधिक अधिक घट्ट होत गेली. बाकी मित्रांकडून समोसा पार्टी कशी उकळायची येथपासून अस्मिता नावाच्या आमच्या एका जाड मैत्रिणीला दुसऱ्या दिवशी कसं चिडवायचं अगदी इथपर्यंत सगळी खलबतं रात्री माझ्याघरी तो अभ्यासाला आला असतांना शिजायची.

    कॉलेज म्हटलं कि ग्रुप्स आलेच. तसं म्हटलं तर आम्ही दोघे कुठल्याच ग्रुप मध्ये नव्हतो आमच्या दोघांचा स्वताचाच असं एक ग्रुप - ज्याचं एकमेव लक्ष्य म्हणजे दुसऱ्यांची मस्करी करणं. पण एका दिवशी काही कारणांनी गुल्लू ला बिहारी ग्रुप मधल्या एका मुलानी मारलं आणि त्यादिवशी पासून आम्ही मराठी ग्रुप चे दत्तक सदस्य झालो. कुणी सोबत नसतांना केवळ बिहारी ग्रुप ला पाणी पाजायच म्हणून इंटर collegeate फेस्टिवल साठी नाटक बसवायचं असं "मी" ठरवलं. कुणी सोबत नव्ह्तं म्हणून स्वाभाविकच गुल्लू आणि बिहारी ग्रुप च्या hitlist वर असलेला नितीन अशा तिघांनी मिळून ३ दिवसात एका फालतू कथानकावर नाटक बसवलं आणि गुल्लू ने स्क्रिप्ट मध्ये टाकलेल्या कमरेखालच्या आणि काही कमरेवरच्या अशा जोक्स च्या जोरावर नागपूर मधून पहिलं बक्षीस मिळवलं.

    पुढे कॉलेज संपलं नोकरी सुरु झाली मी आणि गुल्लू दोघेही मुंबई ला नोकरी ला लागलो. हळू हळू फोन कमी होऊ लागले. एक दिवस मी ऑफिस मध्ये असतांना अचानक गुल्लू चा फोन आला. तो फार भांबावलेला वाटला. मला अंधेरी स्टेशन वर भेटायला बोलवत होता. मी भेटायला गेलो , पाहतो तर याचं शर्ट रक्तानी माखलेलं होतं. विचारल्यावर यांनी मला सांगितलं - लोकल मधून ऑफिस ला जातांना चालत्या लोकल मधून डोकावणाऱ्या माणसाला कडेचा खांब लागला. त्याचं डोकं पार फुटलं. सगळे बघे फ़क़्त बघत असतांना गुल्लू ऑफिस सोडून त्या माणसाला बाकी काही लोकांच्या मदतीनी हॉस्पिटल मध्ये घेऊन गेला आणि तिथे त्याच्या घरचे लोक येई पर्यंत - ३ तास थांबला. त्याचंच हे रक्त. त्या दिवशी पहिल्यांदा मला असं वाटलं कि जगात माणुसकी जिवंत आहे आणि ती माझ्यासमोर रक्ताने भिजलेल्या शर्टात उभी आहे - साक्षात मूर्तिमंत ...

    पुन्हा आयुष्याचं रहाटगाडगं सुरु झालं. मला अमेरिकेला जायचं होतं , त्याआधी एकदा भेटावा म्हणून मी आणि प्रफुल या माझ्या मित्रानी - आम्ही गुल्लू ला फोन केला. कळलं कि तो जुहू च्या हॉस्पिटल मध्ये सकाळ पासून भरती आहे. कसलासा ताप आला आहे म्हणून. आम्ही दोघेही त्याला भेटायला गेलो. याची परिस्थिती वाईट होती. डॉक्टर काही सांगायला तयार नव्हते फ़क़्त एव्हढंच कळलं कि त्याच्या WBC सामान्य लोकांपेक्ष्या १० पट जास्त झाल्या आहेत. आम्ही दोघांनी मिळून त्याच्या बरोद्यातल्या भावाला फोन करून बोलावून घ्यायचा ठरवलं. ४ दिवसात मी अमेरिकेला निघून गेलो काही serious असेल अशी कल्पना सुद्धा आली नाही. फक्त आजारी असल्यामुळे त्याला नागपूरला नेला असं कळलं. काही दिवसानंतर त्याच्या घरी फोन केल्यावर कळलं कि डॉक्टरांनी त्याला लयुकेमिया किंवा ज्याला blood cancer म्हणतात ते असल्याला निदान केलं. माझ्या पायाखालची वाळू सरकली होती . अकल्पित असं काहीतरी झालं होतं ...

    मी जरी राकट दिसत असलो तरी अगदी लहानपणापासून माझा स्वभाव खूप हळवा आहे. कुणाचं दुख मला बघवत नाही . आणि जर मी काही करू शकत नसेन तर पळवाटा शोधून त्यापासून जास्तीत जास्त दूर जायचा प्रयत्न करतो. अमेरिकेहून आल्यानंतर गुल्लुच्या बाबांशी सतत संपर्कात होतो. मात्र गुल्लुशी जाऊन भेटायचं त्याच्याशी बोलायच धाडस काही झालं नाही. ३ महिन्यानंतर नागपूर ला आल्यावर नितीन सोबत गुल्लू कडे गेलो.

    गुल्लू ला Chemothearapy सुरु झाली होती. Bone Marrow Replacement साठी घरच्या कुणाचाच match नव्हता. बाबा एकटे काम करणारे - ते पण retire झाले होते. ५५ किलो चा गुल्लू आता केवळ ३० किलो राहिला होता. डोक्यावर केस नव्हते , भिवया नव्हत्या. हाडांवर केवळ निस्तेज कातडी चा पातळ पापुद्रा राहिला होता. त्याला असं बघितल्यावर मला रडूच कोसळलं. अगदी कसंबसं स्वता:ला सावरलं . पण याच्या चेहऱ्यावरचे भाव अगदी निश्चल. वेदेनेच्या सीमेपलीकडे गेल्यावर अश्रू सुद्धा आटून जात असतील कदाचित ...

    पण आम्हा दोघांना बघितल्यावर त्याच्या डोळ्यात तिच चमक पुन्हा आली. कुठल्यातरी विलक्षण आशावादापोटी आणि श्रद्ध्येपोटी तो आम्हाला त्याचे बरे झाल्यानंतरचे plans सांगत होता. जणू काही आम्ही त्याला नव्हे, तर तो आम्हाला आजारी असताना भेटायला आला आहे, या थाटात बोलत होता . पण बोलण्यात कुठेतरी आईबाबांना होणाऱ्या वेदनेची किनार होती. देवावर अतूट विश्वास आणि दुर्दम्य आशावादामुळे तो त्या क्षणी महामानव आणि आम्ही खुजे झालो होतो.

    डॉक्टरांचा आणि कुणाचाच विश्वास नसतांना ६ Chemothearapy च्या cycles घेतल्यानंतर आणि तब्बल २ वर्ष प्राणपणानि मुकाबला केल्यानंतर या बटू वामनानं मृत्यूला हरवलं होतं - चारी मुंड्या चीत केलं होतं.

    लोक inspirational पुस्तकं वाचतात , चित्रपट बघतात. आज मला याची काहीही गरज नाही कारण "गुल्लू" नावाच्या एका inspiration च्या झंझावाताला माझ्या आयुष्यात मी स्वत अनुभवलंय.

    नेहमी प्रमाणे शेवट एका कवितेनी -- William Ernest Henley याची Invictus (अपराजित) अशी हि कविता नुकतीच वाचनात आली ...

[I captured this photograph at New Briton - England. This is one of my most favourite photos. ]

तुमचा शंतनू

गुल्लू सध्या Globallogic नावाच्या कंपनीत "काम" करतो. दिसतंय ना ?	आणि part time अमेरिकेत सत्यनारायाणाचे contracts घेतो
प्रफुल EBAY नावाच्या एका "छोट्याश्या" कंपनीत जुना माल विकण्याचा धंदा करतो	मी काम करत नाही. पोटापाण्यासाठी Persistent नावाची कंपनी थोडे बहुत पैसे देते त्यात घर चालतं.

ऑल इडीयटस

2010-01-27T17:48:00.000-08:00

चौथे  पान - ऑल इडीयटस

    3 idiots बघितला . फारच सुंदर बनवला आहे. घरी आल्यावर पिक्चर चे reviews वाचत होतो. एका २५ - २६ वर्षाच्या मुलीनी लिहिलेला अभिप्राय वाचला. "माझ्या आई-बाबांनी जर हि movie ७-८ वर्षांपूर्वी बघितली असती तर कदाचित आज मी एक engineer न होता एखादी कलाकार असते .. " आणि असेच बर्याच लोकांनी अभिप्राय दिले होते ..
आणि मन तिथेच थांबलं. वाटलं , काहीतरी चुकतंय .... 3 idiots च्या निमित्तानी आपण सरळ आपल्या आई-बाबांना दोष देऊन
मोकळे तर होत नाही आहोत ना ?

    आपल्या शैक्षणिक पद्धतीत १०वि - १२वि पर्यंत शिकलेल्या १६ -१७ वर्षाच्या मुलाला खरच कळतं कि मला आपल्या आयुष्यात पुढे ४० वर्ष काय करायचं आहे ? पाश्चिमात्य देशात जिथे मुलं १६ व्या वर्षी घराबाहेर पडतात - स्वतंत्र होतात - त्यांना कदाचित २-३ वर्षात काळात असेल जगाची रीत. पण भारता सारख्या संस्कृतीत हेच logic चालेल का ?

    एखादा मुलगा खूप छान हॉकी खेळतो पण जर तो भारताच्या ११ च्या संघात जागा मिळवू शकला नाही तर त्याची किंमत
काय समाजात ? मध्यंतरी एक बातमी वाचली कुणी तरी भारताच्या संघात खेळलेला हॉकी खेळाडू आता रोजंदारी वर मजुरी करतोय. कितीही कटू असला तरी हे सत्य आहे. कुठल्या आई बाबांना आवडेल हे भविष्य आपल्या मुलासाठी ?

    बरं काहीही झालं कि आपण लगेच सचिन तेंडूलकर चं उदाहरण देऊन मोकळे होतो. पण या १२० करोड लोकांच्या देशात सचिन एकच हो ! १ सचिन यशस्वी झालं पण लाखो - करोडो नितीन - सुनील अपयशी होऊन खितपत पडले त्यांचा काय ? एखादा सुंदर painting करणारा painter , चित्रपटाचे फलक बनवत आयुष्य काढतो आणि अगदी सुमार असणारा software engineer मात्र गाडी फिरवतो. सांगा काय चुकलं आई बाबांचं , त्यांनी आपल्या मुलांसाठी safe भविष्य निवडलं यात ?

    ऑस्ट्रेलिया सारख्या देशात जर तुम्ही खेळाडू असाल , एखादे कलाकार असाल तर तुम्हाला सरकारी पगार मिळतो , पेन्शन मिळते . आपल्याकडे आहे अशी काही शाश्वती ? बरं खरच आता जर संधी मिळाली तर किती लोक आपली गलेलट्ठ पगाराची नोकरी सोडून आपल्या कलेच्या मागे जातील ? ९५ % टक्के लोक त्यापेक्षा अधिक पैसा मिळावा म्हणून MS किंवा MBA ची निवड करतील.

    3 idiots मधला अजून एक संदेश मात्र आपण सगळे अगदी सोयीस्कर रित्या विसरलो. तो म्हणजे विषय समजून घेण्याची प्रवृत्ती आणि creativity. आपल्या शैक्षणिक पद्धतीत काहीतरी अगदी मुलभूत चुकतंय . creativity - creativity म्हणजे तरी शेवटी काय ? कुणी तरी ठरवून ठेवलेल्या वाटेपेक्षा वेगळ्या वाटेनी जाणं आणि त्यातून नव निर्मिती होणं ! त्यात चुका होणारच . पण आज असं जर आपण शाळेत - कॉलेजात केलं तर ? चालेल ? असा विद्यार्थी कदाचित कधीच पास होणार नाही. चुका करणं बरोबर आहे असं मी म्हणणार नाही पण चूक होईल म्हणून त्या वाटेलाच जायचं नाही हि वृत्ती धोकादायक आहे.

    पिकासो नि म्हटल्या प्रमाणे "प्रत्येक मुल जन्मत , तेव्हा ते एक कलाकारच असतं ... " आणि त्याला यातनं बाहेर काढायचा काम शाळा करतात. creativity ला जपायच नव्हे  तर तिला मारायचं काम करतात. आपल्या शाळा, लहान मुलांच्या कल्पेनेला भरारी घ्यायला न शिकवता तिला चाकोरीत बंदिस्त करण्याचा काम करतात. आणि तिथंच आपलं गणित चुकतं ... अमुक एका प्रश्नाचं अमुक एक उत्तर असेल तरच मार्क मिळणार. शाळेत न गेलेल्या किंवा अगदी कसे बसे पास झालेल्या लोकांमद्धे Einstein , edison , HG Wells , James Clark , Nikola टेसला या सारखे लोक होते याचं आश्चर्य नाही वाटत. कदाचित शाळेत न गेल्यामुळेच हे लोक आपली creativity टिकवून ठेवू शकले असतील. काय सांगावं ?

    आपल्या शाळा या केवळ यांत्रिक कामगार तयार करत आहेत आणि या ओघात निसर्गाने आपल्याला - केवळ मनुष्य प्राण्याला दिलेलं सर्जनशीलतेच वरदान आपण विसरत चाललो आहोत. मला वाटतं काळाची गरज म्हणून तरी आता हे आपण ओळखायला हवं.

    माझ्या आजोबांच्या काळी १० वी पर्यंत शिकला कि नोकरीची शाश्वात्ती होती, बाबांच्या काळी graduate होणं नोकरीसाठी आवश्यक होतं. आता मात्र graduate मुलाला काळं कुत्रं सुद्धा विचारत नाही. आणि ज्या प्रकारे लोक PG आणि PHD होत आहेत त्यावरून वाटतं , कि पुढच्या पिढीत जेव्हा सगळ्यांकडेच डिग्री असेल तर मग नोकरी मिळणार कुणाला ? मला असा वाटतं त्यावेळी सर्जनशीलता हा एकच गुण असेल जो यश - अपयशातला फरक ठरवेल.

    तुम्ही म्हणाल काय लिहितोय ? "चीत भी मेरी और पट भी मेरी " असं ... अहो प्रत्येक नाण्याच्या दोन बाजू असतात ... माझं काम फ़क़्त दोन्ही बाजूचं आकलन करून समोर मांडणं आहे .. ज्याला जी बाजू आवडेल त्यांनी ती निवडावी .
    खरं सांगायचं तर मला असं मनापासून वाटतंय कि या पानाची भट्टी काही फारशी नीट जमली नाही पण केवळ विषय relevant आहे आणि वाचणारे सगळे माझे मित्र मंडळी - म्हणून publish करण्याचा धाडस करतोय . चूक भूल माफ असावी .

नेहमी प्रमाणे शेवट एका कवितेनी करतो ..

सूर्य केव्हाच अंधारला यार हो

या, नवा सूर्य आणू चला यार हो

हे नवे फक्त आले पहारेकरी
कैदखाना नवा कोठला यार हो

ते सुखासीन संताप गेले कुठे
हाय, जो तो मुका बैसला यार हो

चालण्याची नको एवढी कौतुके
थांबणेही अघोरी कला यार हो

जे न बोलायचे तेच मी बोलतो
मीच माणूस नाही भला यार हो

सोडली मी जरी स्वप्नभूमी तरी

जीवनाची टळेना बला यार हो

हासण्याची मिळाली अनुज्ञा कधी?
हुंदकाही नसे आपला यार हो

ओळखीचा निघे रोज मारेकरी
ओळखीचाच धोका मला यार हो

लोक रस्त्यावरी यावया लागले
दूर नाही अता फैसला यार हो

आज घालू नका हार माझ्या गळा
मी कुणाचा गळा कापला यार हो

तुमचा शंतनू

आयुष्य - एक प्रवास

2010-01-14T18:11:00.000-08:00

तिसरे पान - आयुष्य - एक प्रवास

गेली अनेक वर्ष , हा अनुत्तरीत प्रश्न माझ्या डोक्यात होता. पण जिथे विचारलं , जिथे डोकावलं , जिथे कुठे शोधलं तिथे तीच चाकोरीतली उत्तरं मिळायची.

"सगळे करतात ! ते वेडे आहेत का ?" किंवा "कधीतरी तर करावंच लागणार नं ! " एक ना अनेक उत्तरं - पण सगळी एकाच पठडीतले ...

प्रश्न एकंच " मी लग्न कां करावं ? " .

आणि लग्न केल्यानंतर सुद्धा या प्रश्नाचं उत्तर मला मिळालं नव्हतंच. बाकी सगळ्यांनी केलं म्हणुन मी सुद्धा केलं.

केवळ लग्नाचंच असं नाही. बाकी सगळ्या नात्या-गोत्यांची , पसार्याची सुद्धा खरंच इतकी गरज का असते आपल्याला ?

जन्मलो कि मग शाळा - कॉलेज, शिकलो कि मग नोकरी-धंदा, नंतर लग्न , घर , कार, मुलं, नंतर त्यांची मुलं ... आणि मग एक दिवस अचानक चित्रगुप्तानी यमदूताला आपलं account बंद करण्यासाठी पाठवावं आणि हा सगळा केलेला पसारा जसाच्या तसा सोडून आपण निघून जावं. मग कशासाठी करावा हा पसारा ? का मांडावा संसाराचा खेळ ?

मी काही खरं कुणी तत्ववेत्ता नाही किंवा कुणी दार्शनिकही नाही. आणि खरं तर मला आयुष्याचा फार अनुभव सुद्धा नाही. आयुष्याच्या पुस्तकात जर १० धडे असतील तर माझे कदाचित ३-४ वाचून झाले असतील जास्तीत जास्त. पण आयुष्याच्या मध्यान्ही आपलं एक आकलन म्हणून लिहून ठेवतोय. म्हातारा झाल्यावर जेव्हा मी हेच वाचीन तेव्हा कदाचित यातलं काहीच योग्य वाटणार नाही आणि हसू पण येईल. पण असो ...

ट्रेन चा प्रवास कोणाला आवडतो ? काय! आवडत नाही असं म्हणता ? का हो ? थकवा येतो म्हणता ? पण तुम्ही तर काहीच वेगळं करत नव्हता ? म्हणजे ट्रेन ला धक्का वगैरे मारत नव्हता. आपलं रोजच्या सारखंच - ऑफिस मध्ये बसायच्या ऐवजी ट्रेन मध्ये इतकंच. मग तरी थकवा का?

बरं, पण मग मित्रांसोबत केलेल्या outing मध्ये का थकला नाहीत ? तो पण तर प्रवासच होता. कारण ट्रेन मधला थकवा हा शारीरिक नव्हताच मुळी . तो मानसिक शीण होता. एकटेपणाचा शीण !

आयुष्य हा असाच एक भला मोठा प्रवास आहे. मित्र , नातलग, जवळचे असले तर याचा पिकनिक होतो नाही तर A/C मध्ये बसून सुद्धा हा जिंदगी का सफर - "सफर " (suffer) च राहतो. या प्रवासात ज्याचं त्यांनीच ठरवायचं असतं , हळू हळू का होईना पण सगळ्यांना सोबत घेऊन जाणाऱ्या प्यासेंजर मधला प्रवासी व्हायचंय कि तुफान वेगात धावणाऱ्या , कुणासाठीहि न थांबणाऱ्या बुलेट ट्रेन मधला.

जरा मागे वळून बघा ... आठवा आपल्या आयुष्यातले सगळ्यात आनंद देणारे क्षण ...
तिथे तुम्ही एकटे आहात ?? कि आजूबाजूला तुमची - तुम्हाला आवडणारी माणसं आहेत ?

कॉलेज मध्ये मित्रांसोबत नाटकात घेतलेला पहिला नंबर असो किंवा तुम्ही मेरीट मध्ये आल्यानंतर आजी च्या डोळ्यातून निघालेलं पाणी असो.

लग्न असो , किंवा मुलानी पहिल्यांदा "बाबा" अशी मारलेली हाक असो ... प्रत्येक ठिकाणी आपली माणसं होती - जवळची माणसं होती.

कारण आनंद त्या क्षणाचा नव्हताच मुळी, तो त्या आनंदाला आपल्या जवळच्यान्सोबत share करण्याचा होता, आपल्या जवळच्यान्सोबत enjoy करण्याचा होता.

आणि हेच आयुष्याचं खरं saving - खरं भांडवल !

हेच भांडवल आपल्याला निराशेच्या गर्तेतून नवीन उभारी देतं , हेच भांडवल आपल्या भरकटलेल्या आयुष्याच्या जहाजाला शिडाच काम करतं - दिशा दाखवतं. आणि एक दिवस याच saving च्या जोरावर आपण चित्रगुप्ताच्या "Account Closure " फॉर्म वर थाटात आनंदाने सही मारून निघून जातो पुढल्या प्रवासासाठी ...

म्हातारं होई पर्यंत आपण असेच आनंदी क्षणांचे मोती आणि निराशेचे - दु:खाचे खडे आठवणींच्या Balance Sheet मध्ये गोळा करत असतो.

आयुष्याच्या शेवटी ज्याची Balance Sheet positive तोच आणि तोच खरा यशस्वी - तोच खरा विजेता !

नेहमी प्रमाणे शेवट एका आवडत्या कवितेनी करतो. सुरेश भटांची एक अप्रतिम गझल ...

आता जगायाचे असे माझे किती क्षण राहिले ?
माझ्या धुळीचे शेवटी येथे किती कण राहिले?

ह्रदयात विझला चंद्रमा .. नयनी न उरल्या तारका ..
नाही म्हणायाला तुझे हे आपुलेपण राहिले

अजुनी कुणास्तव तेवतो हा मंद प्राणाचा दिवा?
अजुनी मला फसवायला हे कुठले निमंत्रण राहिले ?

ते लोक होते वेगळे घाईत जे गेले पुढे ...
मी मात्र थांबुन पाहतो मागे कितीजण राहिले ?

कवटाळुनी बसले मज दाही दिशांचे हुंदके
माझे अता दु : खासवे काही न भांडण राहिले !

होता न साधा एवढा जो शब्द मी तुजला दिला
एकाच शब्दाला उभे आयुष्य तारण राहिले!

अवघ्या विजा मी झेलल्या, सगळी उन्हे मी सोसली
रे बोल आकाशा, तुझे आता किती पण राहिले?

ओसाड माझे घर मुळी नाही बघायासारखे
हे आसवांचे तेवढे अद्याप तोरण राहिले !

तुमचा शंतनू

हरवलेली पाने शोधतांना

2009-12-26T13:23:00.000-08:00

दुसरे पान - हरवलेली पाने शोधतांना

सर्वप्रथम धन्यवाद ! पहिल्या पानाला दिलेल्या उत्स्फूर्त प्रतिसादाबद्दल !

बरेच replies आलेत. अगदी "तू पण लिहितोस वाटतं !" पासून "तू कशाला लिहितोस बाबा ? " पर्यंत !

यातला गमतीचा भाग सोडला तर प्रश्न मात्र अगदी बरोबर आहे. म्हणजे मी काही अगदीच वाईट लिहित नाही , पण मग आतापर्यंत कधीच का काही लिहिलं नाही?

प्रश्न बांका आहे खरा , पण उत्तर सुद्धा तेवढाच सोपं आहे. बर जरा कोड्यातच सांगायचं झाला तर तुम्हीच सांगा . लो. टिळकांना गीता-रहस्य लिहायला मंडाले चा तुरुंगच का सापडला ? किंवा सावरकरांना "ने मजसी ने .." सारखं अजरामर काव्य करायला
इंग्लंड मधल्या ब्रायटन च्या किनाऱ्यावर कां जावं लागलं असेल ?

मिळालं न उत्तर ?

बरोबर ! याचं कारण म्हणजे येथे कॅनडा मध्ये आम्ही दोघेच. अहो दोघेच म्हणजे "मै, और मेरी तनहाई " . आणि माझी तनहाई हि अमिताभ च्या "तनहाई" सारखी "अक्सर बाते" वगेरे काही करत नाही. म्हणून हा लेखणी चा आधार - बोलण्यासाठी , संवाद साधण्यासाठी .

वरची काही विधानं वाचून काही लोकांना नक्की वाटत असणार , "थोडंसं काय ते लिहिलं याने आणि लगेच स्वताला टिळकाच्या आणि सावरकरांच्या पंगतीला नेऊन बसवलं. लायकी आहे का ? " तर अशा सगळ्यांची हात जोडून माफी. असं काहीही करण्याचा माझा प्रयत्न नाही अणि धाडस तर नाहीच नाही .

इतिहासातले हे दोन युगपुरुष होते. प्रस्थापितांविरुद्ध जाऊन देशप्रेम करणं हा एकंच त्यांचा ध्यास  !

पण असं असूनही आज जेव्हा स्वतंत्र भारताच्या लोकसभेच्या सदनातून सावरकरांसारख्या एका देशभक्ताचा फोटो बाहेर फेकून पायदळी तुडवल्या जातो, तेव्हा लाज वाटते मला मी भारतीय असण्याची. अरे ज्या राजकारण्यांची सावरकरांच्या पायातली पैजार व्हायची सुद्धा लायकी नाही त्यांनी या अशा थोर देशभक्ताला देशद्रोही म्हणून मोकळं व्हावं ? राज साहेब कुठे आहात ?

आमच्या लहानपणी आम्हाला ईतिहासात सावरकरांच्या हिमतीची आणि पराक्रमाची साक्ष देणारी फ्रांस च्या किनार्यावर पोहून जाण्याची गोष्ट होती , त्यांच्या कविता होत्या . पण आता काय तर म्हणे सावरकर देशद्रोही ना ? म्हणून इतिहासातून त्यांना काढणार . खरच भीती वाटते, पुढच्या पिढीपर्यंत हा असा fabricated इतिहास पोचला तर ? तर कदाचित सावरकर म्हणजे गांधींचे खुनी असंच ते समजतील. आणि तो दिवस जर आला तर तो भारताच्या नशिबातला एक दुर्दैवी दिवस असेल.

पण खरच का इतिहासाला असं twist करता येतं ? आणि असं जर युग नु युगे होत असेल तर मग माझ्यापर्यंत जो इतिहास पोचला तो तरी किती खरा असेल ?

असं म्हणतात "Winners write the history ! " मग कदाचित जर दुसरे महायुद्ध हिटलर जिंकला असता तर आज कदाचित "तो एक युगपुरुष" वगेरे म्हणून लोकांनी त्याची प्रशंसा केली असती. आणि हिटलर नि कसं धर्माचं पालन केलं यावर पुस्तक लिहिल्या गेली असती. "हिटलर , तुझी चूक एकंच . तू हरलास ! बाबारे हे जग जिंकणाऱ्याच आहे. येथे हरणारा एक तर विस्मृतीच्या पडद्याआड़  जातो नाही तर एक खलनायक म्हणून अजरामर होतो . "

आता कळलं मला , आपण नेहमी जे म्हणतो कि "धर्माचाच शेवटी विजय होतो ." ते कसं .

"धर्माचाच शेवटी विजय होतो" असं नाही तर " जो जिंकतो त्याचाच धर्म असतो."

म्हणूनच तर आपल्या बायको ला सुद्धा पणाला लावणाऱ्या एका नीच माणसाचं नाव आपण महाभारतात "धर्मराज " असं वाचतो. किंवा तितक्याच अधर्माने कर्णाला रथातून उतरल्यावर निशत्र असतांना  मारायला लावणाऱ्या कृष्णाला देव म्हणून पुजतो.

संदेश एकंच ! जग जिंकणाऱ्याच आहे त्यामुळे काहीही करा पण हरू नका .
उत्तर कितीही चुकलं असला तरी प्रश्न बरोबर आहे. तेव्हा हे वाचून कणभर विचार करायला जर मी भाग पाडलं असेल तर लिहिणं सार्थ झालं असं मी समजीन.

दुसरं पान आता ईथेच संपवतो. सगळ्यांनी माझ्या मताशी सहमत असण्याची गरज नाहीच..

वाऱ्यानी जशी अनेक पाने उडून येतात त्यातली काही हिरवीगार तजेलदार असतात तर काही पाचोळा झालेली. तसलंच एक पाचोळा झालेला पान समजा हवं तर...

शेवट एका आवडत्या कवितेच्या काही ओळींनी करतो ...

उत्तरे चुकू शकतात , गणित चुकत नाही
पावले थकू शकतात , अंतरे थकत नाहीत
वाळूवरची अक्षरे पुसट होत जातात
डोळ्यांचे रंग फिकट होत जातात
तीव्रतेचे उग्र गंध विरळ होत जातात
शेपटीच्या टोकावरचे हट्ट सरळ होत जातात
विसरण्याचा छंदच जडलाय आताशा मला
या कवितांना , शहर बाहेर पसरलेल्या संकेत स्थळांना
विसरत चाललेल्या आहेत पत्ता न ठेवता निघून गेलेल्या वाटा
विसरत चालले आहे तळ्यावर बसलेले पश्चीमरंगी आभाळ
अन विसरत चालले आहे आभाळही गोन्दायला विसरणारे हिरवेगर्द तळे
आता आठवतायेत ते फक्त काळेभोर डोळे "

तुमचा शंतनू

सागरास ...

2009-12-22T04:52:00.000-08:00

१९०९ मध्ये लंडन मध्ये असताना सावरकरांचा ब्रिटिशांनी छळ करायला सुरुवात केली. त्यांना कुठेही राहायला जागा मिळत नव्हती. म्हणून सावरकरांनी लंडन पासून ५० मैलावर समुद्रकिनारी असलेल्या ब्रायटन मध्ये जायचं ठरवलं. तेव्हा बिपिनचंद्र पालांचे पुत्र निरंजन पाल त्यांना वारंवार भेटत असत. अशाच एका भेटीत समुद्रकिनारी चर्चा करत असतांना सावरकर अचानक काही तरी गुणगुणायला लागले. त्या ओळी होत्या "ने मजसी ने परत मातृभूमीला , सागरा प्राण तळमळला !"

दुसरं पान लिहितांना जी या गाण्याच्या जन्मास्थानाबद्दल चूक झाली होती ती चूक दुरुस्त केली आहे. चुकीबद्दल क्षमस्व !

संदर्भ: हरवलेली पाने शोधतांना

सुजित, चूक दाखवून दिल्याबद्दल तुझा खुप आभारी आहे.

तुमचा शंतनू

आमचं वॉर्म वेदर !

2009-12-19T11:32:00.000-08:00

मेपल ची पाने
पान पाहिले - आमचं वॉर्म वेदर !

तुम्ही कधी दिवसातून दोनदा ७० किलो सामानाच packing केला आहे ? वेल नसेल केलं तर सांगतो तुम्हाला.
मी रोज दिवसातून दोनदा Packing करतो - माझा स्वतःच .
हो आता याला packing नाही म्हणणार तर अजून काय न ?
अजून विश्वास बसत नाही ? बरं सांगतो समजावून .

"आज जरा वॉर्म आहे !" असं येथले लोक म्हणतात.
म्हणजे अगदी आमची आजी म्हणते न त्या टोन मध्ये - " अरे .... तुला सांगते
बबन आमच्या काळी काय थंडी पडायची. का... य थंडी पडायची. आता काय हिवाळ्यात मजा राहिली नाही रे ! "
अगदी तसं ...

पण येथला वॉर्म म्हणजे जरा वेगळं - आजचं वॉर्म म्हणजे -२० से. होतं.
आणि विंड चिल ची वगेरे भानगड घेऊन -३० .

असो तर या वॉर्म हवामानात मी किती कपडे Pack करावे - अहो म्हणजे घालावे ? जाऊ द्या तुमची मजल १० च्या पुढे नक्की जाणार नाही . तर तुम्हाला लिस्ट च देतो
बनिअन -१
वोर्मेर शर्ट- ३
शर्ट - १
पुलोवर - १
जाकेट - १
वूलेन + मंकी टोपी - २
वूलेन + लेदर हातमोजे - 2
यु वेअर - १
वोर्मेर pant - ३
मोजे - २
आईस शूज - १

टोटल = १८ - अहो वॉर्म वेदर ना !

मुंबईत असतांना उठल्यावर बरोबर १५ मिनिटात तयार व्हायचो .
येथे मात्र फक्त कपडे घालायलाच २० मिनिटे लागतात . आणि बाकी सोपस्कार पण आहेतच.
पूर्ण अंगाला moisturiser लावा रोज. एक दिवस लावला नाही तर वाट लागते. सगळा शरीर उलून जातं.

स्नो होता तेव्हा बारा होता असं म्हणायची पाळी आलीय .
आता हिवाळ्या नि पुढचा गेअर टाकला आहे. स्नो जाऊन सगळी कडे बर्फाच्या लाद्या आल्या आहेत.
"सावधानी हटी और दुर्घटना घटी ! " असं सतत आठवत राहावं ईतका सगळीकडे slippery झालंय.

Fridge मध्ये सुद्धा जिवंत राहणाऱ्या झुरळाला काय वाटत असेल त्याचं उत्तर कुणाला हवा असेल तर त्यांनी मला विचारावं.

बाकी काय " आलिया भोगासी - असावे सादर !"

मेपलचं पुढचं पान तयार झालं कि पाठवतोच पुन्हा .